غلامحسين افضل الملك

73

سفرنامه خراسان و كرمان ( فارسى )

وزير امور خارجه در صدارت مرحوم ميرزا حسينخان مشير الدوله « 1 » سپهسالار اعظم از وزارت امور خارجه معزول گرديد و بتوليت آستانهء رضويه منصوب و روانه گرديد چون محامد ملك الشعراء را شنيد و كمالات او را حضورا ديد خلعتى كه از طرف آستانهء قدس رضوى براى شاهنشاه شهيد سعيد ناصر الدين شاه در هر سال روانه ميشد ميرزا سعيد خان فرمود كه مصحوب اين خلعت قصيده‌اى هم از ميرزاى صبورى در تهنيت فرستاده شود . ميرزاى صبورى قصيده‌اى غراء و چامه‌اى شيوا گفته با خلعت آستانه

--> - آذربايجان است . در موقعى كه ناصر الدين شاه براى تصدى سلطنت بتهران ميآمد در قريهء باسمنج به خدمت امير كبير رسيد . چون داراى خط خوب و مرد باهوشى بود به خدمت امير پذيرفته شد و محرم اسرار گرديد . بعدها در دستگاه امير كبير ترقى كرد و كم‌كم از طرف ناصر الدين شاه بدبيرى مهام خارجه منصوب گرديد و بعدها وزير امور خارجه شد . آقاى بامداد در صفحهء 67 از جلد دوم كتاب شرح حال رجال ايران دربارهء او مينويسد . ميرزا سعيد خان مؤتمن الملك در انشاء و حسن خط و احاطه بر اشعار عربى و فارسى در عهد خود كم‌نظير بوده است . ( 1 ) - حاج ميرزا حسين خان مشير الدولهء سپهسالار پسر ميرزا نبى خان امير ديوان قزوينى است در آغاز سلطنت ناصر الدين شاه براى تحصيل بخارجه رفت و پس از مراجعت مدتى در خدمت امير كبير مشغول انجام وظايف دولتى بود و پس از آن به قونسولگرى بمبئى رفت بيشتر خدماتش در وزارت امور خارجه بوده و بعد از آن‌كه بصدارت رسيد ، ناصر الدين شاه را وادار به مسافرت اروپا كرد و خود نيز همراه او رفت و در اين سفر سعى كرد كه شاه را با تمدن و آداب اروپائى آشنا سازد كه شايد در اين مملكت مثمرثمر باشد . مشير الدوله در اواخر عمر والى خراسان شد و در سال 1289 در 75 سالگى در مشهد فوت نمود . آقاى بامداد در ص 407 از كتاب شرح احوال رجال ايران دربارهء مشير الدوله مينويسد . مشير الدوله بعد از امير كبير بزرگترين صدر اعظم دورهء قاجاريه است . با اين تفاوت كه زير بال ميرزا تقى خان را قدرى روس‌ها گرفتند و زير بال ميرزا حسين خان را تا قرارداد آخال انگليس‌ها داشتند .